Gevoelens herkennen met beelden en schema’s

Vind jij gevoelens herkennen soms lastig, terwijl je visueel, analytisch of cognitief juist heel sterk bent? Dat is helemaal niet vreemd. Veel mensen begrijpen emoties gemakkelijker wanneer ze die kunnen zien, ordenen en stap voor stap onderzoeken. Gelukkig komen er steeds meer visuele hulpmiddelen die precies daarbij kunnen helpen.

Misschien herken je het wel: iemand vraagt wat je voelt en je weet niet direct wat je moet antwoorden. Je merkt best dat er iets gebeurt, maar het juiste woord verschijnt niet vanzelf. Of verschillende woorden lijken allemaal een beetje te kloppen, terwijl geen enkel woord precies past.

Dat betekent niet dat je weinig voelt of emoties niet begrijpt. Het kan ook betekenen dat taal niet jouw snelste ingang is.

Een profiel dat vaker voorkomt

Bij scheefbegaafdheid kunnen verschillende capaciteiten behoorlijk uiteenlopen. Iemand kan uitzonderlijk goed zijn in logisch redeneren, visuele informatie verwerken, patronen ontdekken of complexe systemen doorgronden, maar meer moeite hebben met emotionele taal.

Dat contrast kan best groot zijn. Je kunt ingewikkelde vraagstukken razendsnel overzien en tegelijkertijd tijd nodig hebben om te bepalen of je nu boos, gespannen, teleurgesteld of overprikkeld bent.

Ook kan er verschil bestaan tussen geschreven en gesproken taal. Misschien begrijp je een emotiewoord prima wanneer je het rustig leest, maar kun je het tijdens een gesprek niet snel genoeg terugvinden. Misschien helpt het wanneer je verschillende mogelijkheden naast elkaar ziet. Of misschien moet je eerst kunnen onderzoeken hoe een gevoel in je lichaam aanvoelt voordat je er een naam aan kunt geven.

Dit profiel komt relatief vaak voor bij autistische mensen, maar is zeker niet uitsluitend met autisme verbonden. Moeite met het identificeren en beschrijven van gevoelens wordt ook wel alexithymie genoemd en kan bij allerlei mensen voorkomen. Het zegt bovendien niets over hoeveel of hoe diep iemand voelt.

Gevoelens herkennen hoeft niet alleen met woorden

Veel uitleg over emoties begint bij taal. Je krijgt een lijst met emotiewoorden of iemand stelt de open vraag: Wat voel je?

Maar juist die vraag kan lastig zijn. Je moet dan in één keer:

• opmerken wat er in je lichaam gebeurt;
• begrijpen wat die reactie betekent;
• verschillende emoties van elkaar onderscheiden;
• en daar meteen het juiste woord aan koppelen.

Wanneer je sterk bent in visueel denken of informatie graag systematisch verwerkt, kan een schema veel prettiger werken. Een schema maakt zichtbaar welke mogelijkheden er zijn en hoe gevoelens met lichamelijke sensaties, energie en situaties samenhangen.

Je hoeft het antwoord dan niet uit het niets tevoorschijn te halen. Je kunt een route volgen.

Ken je Gevoel Analyseert al?

Op Gevoel Analyseert worden gevoelens uitgelegd met woorden én beelden. De website maakt gebruik van visualisaties, schema’s en stroomdiagrammen om emotionele processen overzichtelijker te maken.

Een mooi voorbeeld is het interactieve stroomdiagram Wat voel ik nu eigenlijk?.

Dit stroomdiagram is bedoeld voor momenten waarop je wel een lichamelijke reactie opmerkt, maar nog niet precies weet welke emotie daarbij hoort. In plaats van direct uit een lange lijst met gevoelens te moeten kiezen, begin je met twee overzichtelijke vragen.

Eerst kijk je hoe de lichamelijke sensatie in de basis aanvoelt: prettig of neutraal, of juist onprettig en schurend. Daarna kijk je naar het energieniveau. Voelt het bruisend, warm en actief, of juist rustig, zwaar, stil of leeg?

Vanuit die keuzes kom je stap voor stap bij verschillende mogelijke gevoelens uit. Een prettig gevoel met veel energie kan bijvoorbeeld passen bij blijdschap, enthousiasme of passie. Een onprettig gevoel met veel energie kan meer wijzen op boosheid, angst, spanning of overprikkeling. Bij weinig energie kom je onder andere uit bij rust, verdriet, schaamte, schuldgevoel of eenzaamheid.

Waarom een stroomdiagram zo handig kan zijn

Het fijne aan een stroomdiagram is dat je niet meteen het perfecte emotiewoord hoeft te weten. Je begint bij informatie die vaak gemakkelijker waarneembaar is: wat gebeurt er in mijn lichaam en hoeveel energie zit daarin?

Vervolgens worden de mogelijkheden steeds iets verder uitgesplitst. Dat maakt gevoelens herkennen minder afhankelijk van het spontaan vinden van woorden. Je kunt kijken, vergelijken en onderzoeken welke route het beste aansluit.

Vooral wanneer je sterk bent in logica, systemen of visuele informatie kan dat verrassend goed werken. Het gevoel wordt niet platgeslagen tot een simpele formule. Je krijgt juist een eerste structuur waarmee je daarna verder kunt denken.

Een stroomdiagram bepaalt natuurlijk niet definitief wat je voelt. Emoties kunnen door elkaar lopen. Je kunt tegelijkertijd opgelucht en verdrietig zijn, enthousiast en gespannen, of boos omdat je eigenlijk gekwetst bent.

Maar je hoeft ook niet meteen het volledige emotionele landschap te begrijpen. Een eerste richting kan al genoeg zijn om verder te komen.

Misschien kun je het wel, maar werkte de vorm niet

Dat is misschien wel het belangrijkste: wanneer je moeite hebt met gevoelens herkennen, betekent dat niet automatisch dat je geen emotioneel inzicht hebt.

Misschien werd de informatie tot nu toe vooral aangeboden in een vorm die niet goed aansloot bij jouw manier van verwerken.

Wanneer iemand alleen vraagt wat je voelt, krijg je misschien geen antwoord gevonden. Maar wanneer je lichamelijke signalen, kleuren, woorden, verbanden en mogelijke routes voor je ziet, kan het ineens veel duidelijker worden.

Dat past precies bij een scheef profiel. Een capaciteit die in de ene situatie nauwelijks zichtbaar wordt, kan in een andere vorm juist bijzonder goed naar voren komen.

Probeer daarom het stroomdiagram Wat voel ik nu eigenlijk? eens uit. Niet als test waarop je het juiste antwoord moet geven, maar als een andere manier om naar je gevoel te kijken.

Misschien ontdek je dat gevoelens voor jou helemaal niet onbegrijpelijk zijn, maar dat je ze gewoon beter begrijpt als je het voor je ziet.